De perimenopauze: Hormonale achtbaan of frisse start?

De perimenopauze, een woord waar veel vrouwen niet altijd bekend mee zijn als deze fase zich aandient. Ik had er in ieder geval nog nooit van gehoord rond mijn 40^e. “De overgang? Dat is toch iets voor “oude” vrouwen?” Dat was in ieder geval wat ik dacht 😉

De hormonale rollercoaster

De perimenopauze, ook wel de hormonale achtbaan genoemd. Het is een fase waar veel vrouwen door overvallen worden, en die zich kenmerkt door grote hormonale schommelingen.

Het is de periode vóór de menopauze, en kan jaren duren. Voor veel vrouwen is dit de lastigste fase. Waarom? Omdat je hormonen alle kanten opgaan. Ze dalen niet netjes in een “rechte lijn” zoals testosteron bij mannen dat doet. Het piekt en daalt en er zit weinig regelmaat in zoals je kunt zien in de afbeelding. Alsof je de gratis Spotify hebt en de playlist dus op shuffle staat.

Hoewel ik dus nog nooit van het woord perimenopauze gehoord had, weet ik nog wel hoe het bij mij begon. Mijn cyclus werd onregelmatig, ik was soms om de 3 weken ongesteld en dan zat er ineens weer 6 weken tussen. Ik kreeg last van PMS en mijn menstruaties werden zwaarder. En alsof dat nog niet genoeg was, leek er elk jaar wel een klacht bij te komen.

Uiteindelijk kwam ik op het punt dat ik de tweede en derde dag van mijn menstruatie simpelweg niet meer zonder pijnstilling kon. Pas later besefte ik dat dit allemaal bij de perimenopauze hoorde. En dat ik om meer redenen dan alleen “staand plassen” best een jongen had willen zijn 😉

Wat is de perimenopauze eigenlijk?

Veel vrouwen kennen de term niet, en als ze hem al kennen, is vaak onduidelijk wat het precies betekent. Kort gezegd: de perimenopauze is de overgangsfase die begint vóór de menopauze en eindigt wanneer je een jaar geen menstruatie meer hebt gehad. De menopauze zelf is dus eigenlijk één enkel moment in de tijd, maar de perimenopauze kan wel 4 tot 8 jaar duren – soms zelfs langer.

Bij veel vrouwen beginnen de eerste veranderingen ergens tussen hun 40^e en 45^e. Dus nee, je bent op je 40^e niet “te jong voor de overgang”, al wordt dat vaak wel gezegd door huisartsen. Het is simpelweg de natuur die langzaam de vruchtbare fase afrondt.

De hormonale achtbaan van binnenuit

Wat gebeurt er nu eigenlijk met je hormonen?

• Progesteron: daalt vaak als eerste. Je eierstokken maken minder vaak een goede eisprong, waardoor je progesteronspiegel zakt. Progesteron werkt ontspannend en bevordert je slaap. Het wordt ook wel het “kalmeerhormoon” genoemd. Een tekort kan zorgen voor onrust, slechter slapen en meer PMS-achtige klachten.
• Oestrogeen: dit hormoon doet iets gemeens in de perimenopauze. Het daalt niet meteen, maar kan juist nog flinke pieken maken. Daardoor krijg je een grillig patroon: de ene maand hoge oestrogeenspiegels (met zware menstruaties, gevoelige borsten en migraine), de andere maand lage oestrogeenspiegels (met opvliegers, droge slijmvliezen en stemmingswisselingen).
• Testosteron: daalt geleidelijk en dat merk je aan minder energie, spiermassa en soms minder zin in seks.

Ook hormonen als FSH en LH veranderen in deze fase. Ze stijgen omdat je lichaam de eierstokken blijft aansporen om oestrogeen te maken.

Hoe herken je de perimenopauze?

Je herkent de perimenopauze vooral aan de combinatie van een veranderende cyclus én een mix van fysieke en mentale symptomen die niet meer helemaal passen bij “gewoon stress”.

Omdat hormonen zo schommelen, kun je van alles ervaren. De meest voorkomende klachten zijn:

– Onregelmatige menstruaties: kortere cycli, langere cycli, soms overslaan.
– Zwaardere bloedingen of juist hele lichte.
– Migraine of hoofdpijn rondom de menstruatie.
– Opvliegers en nachtzweten.
– Vermoeidheid en slecht slapen.
– Gevoelige of zelfs pijnlijke borsten.
– Gewichtstoename, vooral rondom de buik – precies waar je ze niet wilt uiteraard…

En dan zijn er nog de mentale effecten:
– Stemmingswisselingen (kort lontje, sneller huilen).
– Brain fog – het gevoel dat je hoofd vol watten zit.
– Concentratieproblemen.
– Prikkelbaarheid en stressgevoeligheid.
– Soms angst- of depressieve gevoelens, zelfs als je die nooit eerder hebt gehad.

En juist dat brede scala aan klachten maakt het ook zo verwarrend. Je herkent jezelf niet meer en de huisarts weet het ook niet. Want waar jij denkt “What the hell is happening?!”, denkt de huisarts “stress, mevrouw, stress.”

Waarom artsen het vaak missen..

Veel overgangsklachten lijken op klachten die je ook bij een burn-out ziet. Vermoeidheid, slecht slapen, gejaagd gevoel, hartkloppingen, kort lontje, stemmingswisselingen, nergens zin meer in hebben. Dus kom je met die klachten bij de huisarts dan denkt deze niet altijd aan de overgang. Bij overgangsklachten denken artsen (en veel vrouwen ook) toch meestal aan nachtzweten en opvliegers.

En als je dan begin 40 bent, een drukke baan hebt en misschien ook nog een gezin, dan krijg je al snel te horen:

– Je bent te jong voor de overgang
– Je hebt gewoon veel stress en moet meer rust nemen

Of nog erger, als de klachten wel als perimenopauze herkend worden: “het hoort erbij, je moet er maar mee leren leven.”

Natuurlijk zijn er ook huisartsen die het wel herkennen en serieus nemen, de mijne hoorde daar helaas niet bij. Ik ben dan ook nooit meer terug gegaan. Wel hoor ik om me heen dat vrouwen qua oplossing vooral hormoontherapie aangeboden krijgen. En dat is jammer want je kunt zelf ook heel veel doen om klachten te verminderen.

Wat je zelf kunt doen: voeding & leefstijl

Gelukkig hoef je dus niet machteloos toe te kijken. Er is juist veel wat je zelf kunt doen om je beter te voelen:

• Stabiele bloedsuiker: Hormoonschommelingen worden erger door pieken en dalen in je bloedsuiker. Beperk daarom de inname van suiker en geraffineerde koolhydraten zodat je bloedsuiker stabiel blijft.
• Voldoende eiwitten: Voor behoud van spiermassa en energie. Zeker belangrijk omdat je testosteron daalt.
• Gezonde vetten: Avocado, olijfolie, noten en vette vis zijn goed voor je hormonen en je hersenen.
• Minder alcohol en cafeïne: Beide kunnen opvliegers, stemmingswisselingen en slecht slapen namelijk versterken.
• Beweging: Kies voor krachttraining en wandelen. Goed voor spieren, botten én stressreductie.
• Slaap: Maak er prioriteit van. Je lichaam herstelt en balanceert in de nacht. Zorg voor een goed dag-nachtritme, en vermijd blauw licht in de avond (prima excuus om telefonisch niet meer bereikbaar te zijn ’s avonds 😉)
• Stressmanagement: Bij stress maak je cortisol aan en dit gaat ten koste van progesteron. Vraag jezelf eens af waar je stress van krijgt. Kun je de situatie veranderen? Doe dat dan. Zoniet, laat het dan los! Denk ook eens aan yoga, meditatie, ademhaling, natuur. Wat werkt voor jou? Misschien ontspan je wel van lekker dansen in de woonkamer 😊
• Tijd voor jezelf: Vrouwen hebben de neiging om goed voor anderen te zorgen. Dit is hét moment om jezelf op de eerste plaats te zetten. Je hoeft niet meteen op retraite naar Bali hoor, een middagje alleen met een boek en thee telt ook!

Naast alle praktische dingen die je kunt doen, helpt het ook om deze fase vanuit een ander perspectief te bekijken.

De start van iets nieuws

De perimenopauze kan pittig zijn – dat ontkennen heeft geen zin. Het klinkt soms alsof het alleen maar ellende is. Maar het is óók een kans. Je gaat van vruchtbare vrouw naar “wijze vrouw”.

“Dat ‘wijze vrouw’-gevoel heb ik zelf eerlijk gezegd nog niet altijd … Meestal denk ik: “Als mijn hoofd niet vast zou zitten, zou ik dat ook nog vergeten.”😅 Maar toch: dit is hét moment om jezelf serieuzer te nemen. Waar wil jij je energie nog aan geven? Waar ben je klaar mee?

Veel vrouwen ervaren dat dit de periode is waarin ze zichzelf herontdekken en leren om zichzelf op één te zetten. Je zou het bijna een uitnodiging van de natuur kunnen noemen: tijd om los te laten wat niet meer bij je past, en ruimte te maken voor wat er wél toe doet.

👉 Herken jij dit? Deel je ervaring hieronder. Wil je er meer grip op krijgen? Dan kijk ik graag met je mee wat voeding en leefstijl voor je kunnen doen.